Jongeren hebben uitleg nodig in een wereld vol spiritualiteit

Kinderen en jongeren groeien op in een wereld die bol staat van de spiritualiteit in de breedste zin van het woord, én in een wereld die bepaald wordt door de wetenschap. Hoe vind je je weg in zo’n wereld vol impliciete boodschappen, en hoe kunnen opvoeders hen begeleiden? Corjan Matsinger en Marian Timmermans helpen jeugdleiders en andere opvoeders.

Corjan Matsinger en Marian Timmermans zijn religieuze trendwatchers die samenwerken in de organisatie Young&Holy. Zij staan middenin de cultuur waarin kinderen en jongeren opgroeien en kijken wat zich afspeelt aan religie in de samenleving. Hun doel is bij jongeren het verlangen aan te wakkeren om God te leren kennen.

Matsinger en Timmermans signaleren die trends door voortdurend alert te zijn op informatie die ze overal opdoen. Vooral jongeren zelf zijn een belangrijke informatiebron. Wat hen opvalt is dat er nogal wat grenzen zijn verschoven de afgelopen jaren.

“Het is in deze tijd heel gewoon om als meisje samen met de moeder naar de softpornofilm Fifty shades of grey te gaan. Dat was eerst ondenkbaar,” zegt Timmermans. Een andere trend is dat games en films veel rauwer zijn dan voorheen. 

 “Nog een andere heel belangrijke trend is dat alles rondom de dood heel normaal is geworden.” Een paar jaar geleden verschenen de eerste doodskoppen op jongerenkleding, dat associeerden veel mensen nog met horror. Maar inmiddels zag Timmermans ook al een afbeelding van een sneeuwpopje met een karkas als lijfje, in plaats van twee sneeuwballen. Het stond op een T-shirtje voor een klein kind. “De aandacht voor de dood is breder geworden. Jongeren hebben veel vragen over de dood, maar de dood manifesteert zich als iets heel gewoons,” constateert Timmermans.

 

Spiritualiteit zonder God

Opvallend is dat in een wereld die gekenmerkt wordt door seculariteit en wetenschappelijk materialistisch denken tegelijkertijd spiritualiteit een grote rol speelt. Het lijkt op een spiritualiteit zonder God. “Het oosterse denken is veel invloedrijker geworden. Dat begon met aandacht voor yin en yang, voor balans. Nu is yoga de meest beoefende sport, en staan spellen en films er vol mee. Neem alleen al de op dit moment populaire film Kung Fu Panda.”

Het ingewikkelde is dat die spiritualiteit enorm leeft maar niet expliciet aan de orde komt, legt Timmermans uit. “De spiritualiteit komt naar hen toe, ze zitten er middenin. Het komt tot ze in de vorm van vlogs, films, games en dergelijke, maar ze zijn zich daarvan vaak nauwelijks bewust. Ik vergelijk het wel eens met een zebrapad: je loopt eroverheen en het heeft effect want de auto’s stoppen voor je en je kunt dus gewoon doorlopen. Tegelijkertijd merk je zo’n zebrapad nauwelijks op.”

Invloed heeft het ondertussen allemaal wel. Zoals op de jongere die graag een steen op zijn tafel wilde leggen toen hij een tentamen moest maken. Hij geloofde er heilig in dat zo’n steen geluk brengt.

Het speelgoed waar kinderen mee spelen is al doorspekt van spirituele zaken. LEGO heeft de serie Elves, waarin elfjes een grote rol spelen. Meisjes zijn er vaak dol op vanwege de mooie kleuren en versieringen die bij elfjes horen. Tegelijkertijd worden ze in een magische wereld getrokken: ‘Laat je betoveren door de wondermooie kleuren en maak kennis met Azari, Aira, Naida, Farran en Emily. Leer net als de elven om de kracht van de elementen water, wind, vuur en aarde te gebruiken. Je zult de elementen nodig hebben tijdens je avonturen’, zegt LEGO.

Young&Holy helpt ouders en docenten het gesprek daarover met hun kinderen aan te gaan. De kinderen krijgen er immers hoe dan ook mee te maken.

“Voor veel jongeren lopen het wetenschappelijk wereldbeeld van alleen het materiele en spiritualiteit gewoon door elkaar. Jongeren kunnen vaak goed leven met die onduidelijkheid, het is allemaal niet zo absoluut voor hen.”

Zo groeien ze op met het idee dat de evolutie wetenschappelijk bewezen is maar daarnaast sluiten ze niet uit dat de wereld ook is geschapen.

 

Polarisering

Polarisering is ook een duidelijke trend. Moslimjongeren voelen zich vaak miskend, vandaar dat ze begrip hebben voor de aanslag op Charlie Hebdo, en ze ook een minuut stilte willen houden voor aanslagen in Bagdad.

Daar komt bij dat er heel weinig kennis is onder jongeren, weet Timmermans. “Het verhaal uit Handelingen 8, over de apostel Filippus die de Ethiopiër moest uitleggen wat hij las, is voor mij een belangrijke inspiratie. ‘Hoe kan ik het begrijpen als ik geen uitleg krijg?’ vroeg de Ethiopiër. Dat is een actueel woord. Uitleg geven en kennis delen is hard nodig. Tijdens de opvoering van The Passion dit jaar in Amersfoort deden we dat door jongeren van verschillende scholen kennis te laten maken met het Paasverhaal. Veel jongeren hebben echt geen idee van wat het christelijke geloof inhoudt.”

Een van hen meende een teken van de Illuminati te hebben gezien, zegt Timmermans.

De Illuminati zou een mystiek gezelschap zijn dat uit is op wereldheerschappij. Het idee duikt veelvuldig op in allerlei complottheorieën, in het boek Het Bernini Mysterie van Dan Brown, in de eerste Tomb Raider-film en in de computergame Deus Ex.

Complottheorieën tieren welig onder jongeren. “Het laat zien dat symbolen niet meer worden herkend en anders geframed. Er is behoefte aan uitleg en kennis.  Des te meer behoefte is er aan betrouwbare kennis. Dat is de schreeuw van jongeren op dit moment,” weet Timmermans.

Timmermans en haar collega Matsinger willen daar graag bij helpen. Zij staan docenten en jongerenwerkers ter zijde met manieren om het geloofsgesprek te voeren, zowel met jongeren uit de kerk als daarbuiten. Want kerken hebben wel degelijk wat te bieden, vindt Timmermans. Zij ziet wel toekomst voor kerken.

“Kerken kunnen allereerst een voorbeeld geven in het hebben van respect voor anderen. Mensen zouden echt moeten luisteren naar jongeren op een open manier. Als je meteen gaat vertellen wat ze zouden moeten geloven, luisteren ze niet meer.”

 

Interesse-groepen

In de beleving van jongeren is de eredienst niet hun kerk, dat is de jongerengroep waar ze mee optrekken en hun levensvragen bespreken. Dat is voor jongeren de kerk. De jeugdleider verdient daarom alle waardering van de kerk, hij of zij zorgt voor verbinding tussen jongeren en de kerk.

Maar leeftijd is niet allesbepalend. “Je ziet dat er steeds meer festivals voor interesse-groepen ontstaan in plaats van festivals voor een specifieke leeftijd. De kerk kan daar wellicht van leren, bijvoorbeeld door mensen  niet op leeftijden bijeen te laten komen, maar op interesses en zo ook in gesprek te gaan over de inhoud. Denk aan: samen koken, sporten, kennis opdoen.”

“De uitdaging voor de kerk is het doorgeven van de unieke hoop die ze heeft, hoop die verder gaat dan wat je kunt denken. De kerk biedt zingeving, en kan daar vormen voor bedenken waarin daar ruimte voor is. Een jongere gaat niet over zingeving praten op een sportclub. De kerk kan een veilige plek bieden, een plek waar je niet per se succesvol hoeft te zijn om mee te tellen. De kerk kan een plaats zijn waar je rust kunt vinden.”

Dat gaat allemaal niet vanzelf. Want hoe ouder de jongeren zijn, hoe vaker ze al een besluit hebben genomen om bijvoorbeeld niet meer naar de kerk te gaan, of geen interesse meer te hebben in het christelijke geloof.

“Dat bevestigt hoe belangrijk het is al met jonge kinderen het geloofsgesprek te voeren en te investeren in een plek waar kinderen en jongeren graag heengaan en waar ruimte is om op een veilige manier geloofsvragen te bespreken. Het is prachtig als een tiener aan je vraagt: ‘Is God geboren?’ En je gaat dat samen onderzoeken.”

 

Ineke Evink

 

Voor informatie over wat Young&Holy te bieden heeft aan ouders, docenten en jeugdleiders, zie www.youngholy.nl of mail naar marian@youngholy.nl