Hong Kong en de centrale rol van religie

Wie de ontwikkelingen in Hong Kong de afgelopen vier jaar gevolgd heeft - en dat doen Tjeerd de Boer en Kathleen Ferrier omdat zij sinds vier jaar in deze bruisende stad wonen en werken - ontkomt er niet aan zich deze vraag te stellen: welke rol speelt religie in deze stad?

Die ontwikkelingen hebben alles te maken met de plek die Hong Kong voor zichzelf ziet in relatie tot China en de plek die China in gedachten heeft voor Hong Kong.

Bij de ‘teruggave’ aan China door de Britten in 1997 werd afgesproken dat Hong Kong 50 jaar de tijd krijgt om te integreren in mainland China. Met dien verstande dat in Hong Kong bepaalde vrijheden en rechten zouden worden gewaarborgd: zoals vrijheid van meningsuiting, van godsdienst en dat burgerschapsrechten in principe gewaarborgd blijven.

Lord Chris Patten, de Britse gouverneur op het moment van de overdracht, zei onlangs dat hij, met de kennis van nu, veel strikter had moeten toezien op de formulering van de tekst van het overdrachtsdossier. Die tekst laat veel te veel ruimte voor verschillende interpretaties. En China interpreteert de tekst heel anders dan veel mensen in Hong Kong, die al vrij snel na de overdracht zagen dat China heel veel meer te zeggen kreeg in Hong Kong dan gewenst of gehoopt.

Dat leidde in 2013 tot de oprichting van de beweging Occupy Central With Love en Peace, waarbij het met name ging om de autonomie van Hong Kong en het waarborgen van algemene en vrije verkiezingen van zowel gemeenteraad als burgemeester. Drie jaar geleden, in september 2014, werd Occupy overgenomen door studenten, toen die massaal de straat opgingen en als ‘Paraplubeweging’ het centrum van Hong Kong 79 dagen bezet hielden.

De belangrijkste reden voor dat protest was de beslissing van ‘Beijing’ geen vrije burgemeestersverkiezingen toe te staan.

Hong Kong veranderde in een verdeelde, steeds meer polariserende stad, van partijen en bewegingen die pro-democratie zijn en mensen en partijen en bewegingen die pro-establishment (lees: Beijing) zijn, van mensen voor het geel van de Paraplubeweging en mensen voor het blauw van de gevestigde orde

 

Religie

Heel opvallend is, dat in beide kampen christelijk geloof een rol van betekenis lijkt te hebben.

Dat geldt bijvoorbeeld voor de oprichters van Occupy Central with Love and Peace. Onder hen zijn dr. Benny Tai, docent aan de rechtenfaculteit van de Universiteit van Hong Kong en evangelisch christen en ds. Chu Yiu-ming, predikant van de baptistenkerk.

Het geldt voor de jongere generatie leiders die vanuit het scholierenprotest tegen de invoering van verplicht Mandarijn, het studentenprotest aanvoerden en nieuwe politieke partijen als Demosistō begonnen. Het gezicht van die beweging is Joshua Wong, die nu een gevangenisstraf van zes maanden uitzit, vanwege zijn betrokkenheid bij de bezetting in 2014.

Voor hem is zijn christelijk geloof de inspiratie voor zijn betrokkenheid bij politiek en maatschappij.

Joshua’s moeder gaf haar zoon bij het binnengaan van de gevangenis een brief mee waarin ze zich niet alleen afvraagt waarom Hong Kong zich door de behandeling van deze generatie van kinderen zo te schande maakt.  Ze verwijst in haar brief ook naar het feit dat Joshua een Bijbelse naam heeft gekregen en niet moet vergeten wat God tegen Jozua zei: ‘denk na bij alles wat je doet, zoek de waarheid en wees standvastig’.

Maar ook de mensen aan de andere kant van het politieke spectrum zijn overtuigd christelijk. Carrie Lam, de nieuwe burgemeester, favoriet dus van Beijing, is rooms-katholiek. Zij komt daar openlijk voor uit en refereert met regelmaat aan haar katholieke opvoeding en wortels. Een van haar voorgangers vond troost bij zijn eveneens katholieke geloof toen hij, veroordeeld voor corruptie, voor twee jaar de gevangenis in moest.

 

Debatten

Hoe klein de christelijke minderheid in Hong Kong ook is (ongeveer 12%), zij heeft een heel aanzienlijk aandeel in basisvoorzieningen als onderwijs,  gezondheidszorg en maatschappelijk werk. Meer dan de helft van de instellingen op die gebieden is ooit opgericht door en nog altijd verbonden met protestantse en rooms-katholieke kerkelijke organisaties.

Misschien komt het omdat christenen (en kerken) in Hong Kong al jaar en dag maatschappelijk betrokken zijn. Al vormen ze een kleine minderheid (van 12%, die trouwens met name onder universitaire studenten snel groter wordt: bij een enquête enkele jaren geleden gaf 24% aan christen te zijn), zij leveren een zeer aanzienlijk aandeel aan de lokale basisvoorzieningen.

Meer dan de helft van scholen, ziekenhuizen en instellingen voor maatschappelijk werk zijn ooit opgericht door en vallen nog altijd onder de verantwoordelijkheid van protestants-christelijke en rooms-katholieke, kerkelijke, organisaties.

De betrokkenheid uit zich vandaag de dag in soms heftige debatten over kerk en samenleving, soms langs kerkelijke lijnen, soms dwars door kerken (en theologische opleidingen als het Luthers Theologisch Seminarie, LTS) heen. 

Zo werd de methodistenkerk een asielplek waar, in september 2014, betogers, belaagd door het traangas van de politie, een veilig heenkomen vonden. Daartegenover spraken Anglicaanse bisschoppen zich uit tegen ieder vorm van burgerlijke ongehoorzaamheid. Maar niet alle methodisten zijn voor en niet alle anglicanen tegen de protesten. Scheidslijnen lopen vaker dwars door gemeentes en alle kerkgenootschappen en zorgen voor veel discussie en onenigheid. De ene rooms-katholieke kardinaal is een zeer uitgesproken tegenstander van het communistisch bewind die alle protesten van harte ondersteunt, de ander is heel voorzichtig en zoekt het compromis.

 

Generatieconflict

Soms lijkt het een generatieconflict en zijn jongere christenen radicaler is hun strijd voor Hong Kong dan wie ook. Zoals in de film 10 Years, waarin de een groep filmmakers de toekomst van de stad in verschillende scenario’s uitgesproken somber neerzet, met een tekst uit Amos als motto en afsluiting: “…want het is een boze tijd. Zoekt het goede en niet het kwade…” (Amos 5:13b-14a)

Maar uiteindelijk is de maatschappelijke betrokkenheid van alle leeftijden en achtergronden en is gelovig zijn niet alleen een inspiratie maar in feite cruciaal voor een samenleving waar er ruimte zijn voor iedereen, vrijheid van godsdienst, van meningsuiting, van organisatie.

Christelijk gemotiveerd, geïnspireerd en georganiseerd onderwijs en gezondheidszorg, diaconie en maatschappelijk werk horen niet voor niets bij het verleden en het heden van kerk en zending, wereldwijd en dus ook in Hong Kong. Christelijk geïnspireerde betrokkenheid is zo ongeveer een politiek kenmerk. Anders dan in China, waar godsdienst letterlijk achter de voordeur moet verdwijnen, is in Hong Kong religie in het algemeen en christelijk geloof in het bijzonder, een cruciale factor in de ontwikkeling van een multireligieuze, multiculturele, nog altijd open en vrij georganiseerde stad.

Het is werkelijk te hopen dat dat zo zal kunnen blijven.   

 

Tjeerd de Boer is docent aan het Luthers Theologisch Seminarium in Hong Kong en woont daar samen met zijn vrouw Kathleen Ferrier.