Deze editie

content image

De kracht van Umoja

Eeuwen lang gingen mensen uit Europa naar Afrika om daar het goede nieuws te vertellen. En in hun kielzog kwamen Europeanen met medicijnen, onderwijs, kunstmest en landbouwtechnieken. Maar wat als je dat nu eens omkeert? Een groep voorgangers uit Nederland ging naar Afrika om te leren en te ontvangen.

Over de weg die als een rood lint door het groene landschap slingert, bewegen zich twee minibusjes in traag tempo voort. Onder de blakerende zon schommelen ze door kuilen en langs modderpoelen, terwijl in het lange bermgras kleine jongens op blote voeten in bestofte schooluniformen uitgelaten zwaaien en roepen. Af en toe schemeren ronde lemen hutten in de verte, in een cirkel gerangschikt rond een erf. Het land strekt zich eindeloos uit in vruchtbare pracht. Dit is Soroti, in het oosten van Oeganda. Een van de armste gebieden van het land dat ‘De parel van Afrika’ genoemd wordt. Schraal en kleurrijk, achtergebleven maar vol rijkdom, gebroken maar van grote schoonheid.

In de busjes zitten vijftien mensen uit Nederland, waaronder ik, als verdwaalde missionarissen in dit enorme gebied. Het zijn voorgangers, diakenen en actieve gemeenteleden die op uitnodiging van christelijke ontwikkelingsorganisatie Tear op weg zijn naar dorpjes waar plaatselijke kerken bijdragen aan de bestrijding van armoede en de gevolgen van onrecht. We willen geen wijsheid brengen, maar vooral halen, luisterend naar de verhalen van mensen die hier met heel weinig middelen maar een groot en levend geloof hun gemeenschappen helpen opstaan uit armoede en achterstelling.

Een andere blik

Dat betekent een omkeer van perspectief. Meestal komen de rijke, geschoolde, blanke hulpverleners immers vanuit hun christelijke missie een hulpprogramma opzetten. Of ze komen geld doneren dat vervolgens moet worden omgezet in scholing, voedselproductie of medische zorg. Natuurlijk is deze ondersteuning meer dan welkom, maar tegelijkertijd blijven de mensen daarmee in hun positie van afhankelijkheid en machteloosheid steken.

Uitgerekend de kerken in het armste deel van Oeganda hebben dit inzicht in een heel nieuwe geestelijke en sociale beweging omgezet: Umoja. Het is een Swahili-woord dat moeilijk te vertalen is, maar ‘dragende gemeenschap’ komt dicht bij de betekenis. Umoja is de levenskracht die een gemeenschap tot bloei brengt door samenwerking, gedeelde dromen en praktische stappen waarin iedereen kan meedoen. Ongeacht zijn of haar sociale status, armoede of lichamelijke kwetsbaarheid. Het gaat uit van hun kracht, hoop en mogelijkheden om overeind te komen uit verlammende omstandigheden of pijnlijke uitsluiting.

Een mooi voorbeeld is Pentecostal Assemblies of God (PAG), een van de grootste kerkelijke denominaties in Oeganda. Al zo’n twintig jaar vertaalt de Oegandese pinksterkerk de kracht van de Umoja-traditie in een ontwikkelingsprogramma voor plaatselijke gemeenschappen. Dat begint bij de vaak kleine kerkjes in dorpen. PAG zag in dat de opstandingskracht van Umoja werkt vanuit lokale kerken en door middel van geïnspireerde plaatselijke leiders, ook als die ongeschoold zijn en over weinig financiële middelen beschikken. Christelijk geloof in Gods scheppende en overvloedige liefde, de Heilige Geest waardoor mensen worden opgewekt, en de weg van Jezus Christus die mensen heelt en geneest, bleek een geweldige voedingsbodem voor de Umoja-benadering. Gods Koninkrijk is immers overal.

Hoe Umoja werkt

Het Umoja-model werkt dan ook met bijbelteksten als basis onder het programma, dat door plaatselijke pastors wordt uitgewerkt in bijbelstudies. Als deze teksten eenmaal vrucht gaan dragen in de levens van mensen, heeft dat effect op de hele gemeenschap. Het trekt haar op uit passiviteit en machteloosheid. Tear nodigt daarom elk jaar predikanten en andere kerkelijk werkers uit om kennis te maken met het Umoja-programma en ervan te leren, zodat ook Nederlandse gemeenten ermee aan de slag kunnen gaan.

Als onze groep in juni op het arme platteland rond de stad Soroti terechtkomt, worden we op sleeptouw genomen door Jane Achaloi, een warmhartige en wijze Oegandese vrouw die op het hoofdkantoor van PAG in Kampala werkt. Ze is verantwoordelijk voor het introduceren van het Umoja-programma in dorpen in heel Oeganda.

Een groot deel van de groep Nederlanders is nog nooit eerder in Afrika geweest, en moet wennen aan de warmte, de enorme kuilen in de weg, en de aanblik van de armoede: geen elektriciteit of stromend water, kleine hutjes zonder enig comfort en talloze kinderen in bij elkaar gescharrelde en gescheurde kleren. Maar Jane loodst ons vasthoudend de enorme gastvrijheid en warmte van plaatselijke gemeenten binnen, waar we met ontroerende vreugde worden onthaald. Niet als geldschieters, maar als vrienden die zijn gekomen om te ontvangen en te delen in de rijkdom van de gemeenschap: vreugde, enorme gulheid, humor, enthousiasme, hoop en geloof.

Opstandingskracht in de levens van mensen

Alle gemeentes waar wij komen hebben ervaring opgedaan met Umoja, en zij delen hun verhalen over de invloed die dat heeft gehad op hun persoonlijke leven en dat van de gemeenschap. Zo vertellen meerdere mensen over de omkeer in hun bestaan doordat zij meer zelfvertrouwen kregen en zicht op de krachtbronnen waarover ze ondanks alles beschikken.

Een van hen is Amos, een kleine boer, die uitlegt hoe hij zijn leven een andere wending gaf door zijn mogelijkheden te benutten in plaats van in moedeloosheid te blijven vastzitten. Door de bijbelstudies en trainingen raakte hij enthousiast voor het zaaien van watermeloenzaadjes, het kweken van sinaasappelstekjes, notenbomen en komkommers. Langzamerhand groeiden daarmee letterlijk zijn kansen op een beter leven: hij deelt zijn opbrengst trots met ons. Doordat hij nu een inkomen heeft, kan hij een klein winkeltje drijven in zijn eigen huis en kunnen zijn kinderen naar school.

Ook Naomi, Amos’ vrouw, neemt het woord: zij is verloskundige en is dankzij Umoja vrouwen uit omliggende dorpen gaan helpen met hun bevalling en kraamzorg. Ook geeft ze voorlichting over het voorkomen van aids en stimuleert ze vrouwen om beter voor zichzelf te zorgen. Zo worden vrouwen en hun gezinnen minder afhankelijk van de vaak slecht bereikbare gezondheidszorg en helpen ze elkaar om samen de lange weg naar het ziekenhuis te overbruggen. Naomi heeft een eenvoudige kraamkliniek in een hut ingericht om barende vrouwen te ondersteunen. De kracht van verandering zit blijkbaar niet in geld, maar in vertrouwen op de mogelijkheden die God ons aanreikt en in liefde, solidariteit, zelfvertrouwen en hoop.

In Nederland kan het ook

De groep voorgangers is inmiddels weer in Nederland, vol van indrukken en plannen om met het geleerde aan de slag te gaan. Hoe kan Umoja ook voor de Nederlandse plaatselijke kerken een omkeer betekenen? Gemeenten in ons eigen land hebben geen last van armoede, corruptie, een slecht functionerende overheid, extreme droogte als gevolg van klimaatverandering en te weinig water en voedsel. Maar tegelijkertijd is er wel sprake van een ander soort armoede: gebrek aan contact met de samenleving bijvoorbeeld, een moeizaam geloofsleven, krimpend aantal kerkgangers en weinig verbinding met andere culturen. En dat terwijl de christelijke kerk een geweldige boodschap heeft voor onze welvarende wereld. Umoja zou ook in Nederlandse geloofsgemeenschappen nieuwe wegen kunnen openen door hen te helpen, hun geloofsbronnen te herontdekken en weer opnieuw in haar eigen missie voor de wereld te gaan geloven.

Gelukkig kan dat! Verschillende gemeentes zijn al met het Umoja-programma begonnen. Tear gelooft intens in de kracht van plaatselijke gemeentes en hun potentie om de samenleving te helpen veranderen. Door geloof in het Koninkrijk, dat voor iedereen bedoeld is, en de transformerende kracht van Gods levende Woord en Geest in onze wereld. Amos, onze broeder uit Soroti met zijn stukje grond en winkel, gaat ons voor op deze weg. Met een brede lach en sinaasappels van eigen oogst in zijn handen. Hij gelooft in ons!

 

Margrietha Reinders, predikant en pionier/kerkvernieuwer in Amsterdam

 

Meer lezen? Een abonnement of 3 gratis proefnummers zijn zo geregeld. CW Opinie is zowel digitaal als op papier te lezen.